داستان کاخ دلما باهچه که در زبان ترکی به آن Dolmabahçe Sarayı میگن، همچون کاخ توپکاپی در پیوند با تاریخ امپراطوری عثمانیست. پس از چند قرن اقامت سلاطین عثمانی در توپکاپی سرای، سلطان عبدالمجید، سی و یکمین سلطان عثمانی، تصمیم به تغییر مکان مقر حکومت خویش گرفت.
او که با تربیت غربی پدرش برای تحصیل، راهی اروپا شده بود، پس از آشنایی با مظاهر تمدن اروپا، دستور به ساخت کاخی با شیوه معماری اروپایی داد. از آغاز قرن نوزدهم میلادی نیز زیباییهای طبیعی ساحل تنگه بسفر، توجه اعضای خاندان سلطنتی و دولتمردان عثمانی رو به خود جلب کرد تا در باغهای این منطقه، در دو سوی کرانه تنگه بسفر از شمال تا جنوب خانه بسازن.
از رهگذر این ساخت و سازها حدود بیست محله جدید در این ناحیه شکل گرفت که دلما باهچه نمونهای از این مناطق هستش. بنا به نظر برخی از کارشناسان، زمین کاخ دلما باهچه از زمان سلطان سلیم دوم برای ساخت و ساز آماده و تسطیح میشد و از این رو، دلما باهچه (باغچه پر شده) نام گرفت.
پس از مشاوره سلطان با کاراپات و فرزندش نیکوغوس بالیان، معماران تحصیل کرده غرب و بازماندگان خاندان معمار کاخهای سلطنتی عثمانی همچون توپکاپی، ساخت کاخ در 1843 آغاز شد و در 1856 میلادی پایان یافت.
خانواده سلطنتی از توپکاپی به دلما باهچه نقل مکان کردن و پس از عبدالمجید، نیز شش سلطان دیگر در این کاخ زندگی کردن. سلطان محمد، آخرین پادشاه عثمانی، تا پیروزی جمهوری در این کاخ سکونت داشت. ملاقاتهای رسمی و جلسات اداری سلطان عبدالمجید تا 15 سال در کاخ دلما باهچه برگزار شد. از وقایع تاریخی مهم این دوره در کاخ، می توان افتتاح مجلس قانونگذاری عثمانی رو نام برد.
پس از سقوط امپراتوری عثمانی و اعلام جمهوری، پارلمان ترکیه این بنا رو محل کاخ ریاست جمهوری معرفی کرد و آتاتورک هم تا پایان عمر خویش در این کاخ اقامت داشت. چندین سال پس از درگذشت او، دلما باهچه به موزه تغییر کاربری داد و در سال 1952، درهای این کاخ موزه برای بازدید عموم گشایش یافت.
معماری کاخ دلما باهچه استانبول
این بنای باشکوه در محوطهای به وسعت 250000 متر مربع و در میان باغ بزرگی محصور شده. اصول معماری این کاخ با الهام از معماری غربی، تلفیقی از شیوه غالب نئوکلاسیک، باروک و معماری سنتی ترکیست و ساختاری کاملا متقارن و متفاوت با معماری شرقی توپکاپی داره.
کاخ دلما باهچه استانبول 110000 متر مربع مساحت، 12 دروازه، 285 اتاق و 43 تالار داره. ورودی اصلی کاخ در جانب غربی مجموعه، قدیمیترین بخش کاخ دلما باهچه هستش. از ویژگیهای این مجموعه وجود چندین باغ به شیوه باغ سازی اروپایی و فضای سبز وسیعیست که در کنار طبیعت بسفر بر زیبایی کاخ افزوده.
در گذشته، گیاهان، درختان و گلهای بسیاری از سراسر جهان در این باغ کاشته شده و پرندگان و حیواناتی از همه قارهها در باغ پرندگان نگهداری میشد. این مجموعه 38 بخش مستقل داره که با فرمی به شکل L در سه بخش اصلی کاخ قرار گرفتن.
فضای اصلی مجموعه شامل سه بخش اصلی سلاملیک، معایده و حرمسرا هست که با سرسرایی مسقف به یکدیگر پیوسته شدن.
سلاملیک یا مابین همایونی (Selamlik / Mabeyn-i Humayun)
چنان که از نامش پیداست این بخش ساختمان اداری کاخ دلما باهچه بوده و محل کار منشی ها، برگزاری مراسم و جلسات اداری و رسمی با سفیران و وزیران خارجی بوده. سالن ورودی مجلل این قسمت شامل پلکانی کریستالی منتهی به سرسرای طبقه دوم، لوستر و شومینه کریستالیست که توجه هر بینندهای رو جلب میکنه.
در سلاملیک مسجد، وضوخانه، اتاق تحریر و در طبقه دوم اون اتاق انتظار، اتاق مترجمان و تالار سفرا قرار داره. از اشیای شاخص این تالار، پیانوی طغرادار سلطان عبدالمجید رو میتوان نام برد. دیگر جاذبه این بخش اتاق اشیای مقدس هست که مجموعهای شامل بر ریش پیامبر، پارچه کعبه مزین به سورههای ابریشمی دوزی شده، جزوات قرآن و دست نوشتههایی با مضامین مذهبی در اون قرار داره.
تالار ذولوچین (Zulvecheyn) نوعی فضای انتقالی طبقه دوم هست که برای انجام مراسم مذهبی در ماه رمضان، عقد و نکاح و ضیافت مهمانان خارجی کاربری داشته. در بخشی از این تالار، اتاق خصوصی سلطان با حمام سلطنتی فوقالعادهای قرار داره که سنگ مرمر اون از مصر وارد شده.
اتاق سفید، اتاق قرمز، اتاق موسیقی، کتابخانه عبدالمجید با بیش از ده هزار جلد کتاب و سالن خاطرات که با تصویر سلاطین عثمانی زینت یافته، همه در سلاملیک واقع شدن.
معایده یا تالار تشریفات (Muayede Salonu)
در ادامه سلاملیک، به ساختمان تشریفات یا معایده میرسیم که فضای میان بیرونی و اندرونی کاخ به شمار میره. بیتردید، زیباترین بخش کاخ دلما باهچه همین مرتفعترین ساختمان مجموعه هستش. در این محل، جشنها و ضیافتهای شاهانه برگزار میشد و جز خانواده سلطنتی و درباریان، تنها کارمندان سلاملیک حق ورود به این مجموعه رو داشتن.
شاید جاذبه اصلی کاخ دلما باهچه، بزرگترین چلچراغ جهان باشه که از زیر گنبد 36 متری سالن معایده آویخته شده. این چلچراغ با 4500 کیلوگرم وزن و 750 لامپ (شمع) هدیه ملکه ویکتوریا به امپراتوری عثمانیست.
در گذشته، هنگام برگزاری بزم شاهانه، تخت سلطنتی طلایی رو از توپکاپی به این محل منتقل میکردن تا سلطان بر اون بنشیند. این تالار 56 ستون و اتاقهای متعددی در اطراف داره که اتاقهای رو به دریا ویژه اعضای خاندان سلطنتی و وزرا و اتاقهای رو به خشکی مخصوص مدیران کاخ، شیخالاسلام و اعضای مجلس و سنا بوده.
حرمسرا یا حرم همایونی (Harem-i Humayun)
این بخش از کاخ دلما باهچه محل کار، استراحت و زندگی سلطان، همسران، شاهزادگان و کنیزان بوده. پس از جمهوری نیز آتاتورک از این بخش استفاده میکرد. در حرمسرا نیز اتاقهای رو به دریا، معروف به حرم همایونی، مخصوص سلطان و مادرش بود و اتاقهای دیگر به سایر افراد تعلق داشت.
در این بخش مبلمان، تابلوهای خطاطی، فرش و گلیم های قدیمی، گلدان و تابلوهای رنگ روغن قرار گرفته. از محبوب ترین تالارهای حرمسرا نیز می توان به تالار باشکوه آبی و تالار صورتی اشاره کرد. این تالارها رو به تنگه بسفر قرار گرفتن.
جاملی کوشک
این ساختمان بسیار زیبا و منحصر به فرد در مرکز مجموعه قرار داره. معمار اروپایی این بنا رایموندو توماسو دارنکو بود که نمای بیرونی و درونی کوشک رو از شیشه طراحی کرد. یکی از اشیای شاخص این قسمت، پیانوی کریستالی مارک Gaveau و صندلی کریستالی هست.
مسجد دلما باهچه و برج ساعت
دیگر جاذبه کاخ، مسجد دلما باهچه هست که مخصوص بزم عالم، مادر عبدالمجید ساخته شد. گنبد تک، منارههای پیازی شکل، شبستانی روشن، پنجرههای رو به دریا و منبر مرمرین رنگی، این مسجد رو از مساجد سنتی ترکیه متفاوت ساخته.
یکی از نکاتی که توجه بسیاری از بازدیدکنندگان رو به خود جلب خواهد کرد، برخی از ساعتهای موجود در مجموعه از جمله اتاق آتاتورک هست که همه بر 9:05 تنظیم و متوقف شدن. این زمان ساعت درگذشت او در همین کاخ بوده.
دسترسی
ساعات کاری کاخ دلما باهچه استانبول از ساعت 9 صبح تا 6 غروب هستش. کاخ در روزهای دوشنبه تعطیله. مدت زمان لازم برای بازدید از همه مجموعه حدود دو تا سه ساعت هستش.
کاخ دلما باهچه در محله بشکیتاش در شرق تنگه بسفر و جنوب شرق میدان تکسیم واقع شده و دسترسی اتوبوس، مترو و تراموا به این بخش به راحتی میسره.
آدرس: Vişnezade, Dolmabahçe Cd., 34357 Beşiktaş/İstanbul, Turkey